زيديان يمن؛ عقايد و باورها

كشور يمن در جنوب شبه جزيره عربستان قرار دارد. اين كشور از ويژگي‎هاي برجسته‎اي در منطقه برخوردار است.حدود چهل‎ودو درصد جمعيت اين كشور را شيعيان تشكيل مي‎دهند. شيعيان خود به سه گروه، زيديه، اسماعيليه و دوازده امامي تقسيم مي‎شوند. زيديان از بزرگترين گروه شيعيان يمن به‎شمار مي‎روند.

كشور يمن در جنوب شبه جزيره عربستان قرار دارد. اين كشور از ويژگي‎هاي برجسته‎اي در منطقه برخوردار است. آثار باستاني و تاريخي فراواني در آن به چشم مي‎خورد. كاخ ملكه سبا و سدمارب با قدمت بسيار زيادي در اين سرزمين وجودداشته است. حدود چهل‎ودو درصد جمعيت اين كشور را شيعيان تشكيل مي‎دهند. شيعيان خود به سه گروه، زيديه، اسماعيليه و دوازده امامي تقسيم مي‎شوند. زيديان از بزرگترين گروه شيعيان يمن به‎شمار مي‎روند.

زيديه به تفكري گفته مي‎شود كه پيروان آن پس از شهادت امام حسين(ع) امامت علي‎بن حسين‎بن علي را نپذيرفتند و امامت فرزند ايشان "زيد " را پذيرفتند. شيخ مفيد در تعريف زيديه مي‎گويد: زيديه به امامت علي، حسن، حسين و زيد بن علي قايل هستند و نيز امامت هر فاطمي را كه عادل و اهل علم و شجاع باشد، مي‎پذيرند.

زيد در سال 122 هجري قمري به خون‎خواهي شهداي كربلا، عليه حكومت وقت يعني هشام بن عبدالملك اموي قيام كرد و سرانجام كشته شد. اين در حالي است كه زيد خود را هيچ‎گاه امام نمي‎دانست، اما به‎دليل عقايد خاص، پيروانش وي را امام مي‎دانستند و در قيام وي نيز شركت كردند.

تعدادي از پيروان زيد در اين قيام كه به خون‎خواهي امام حسين انجاميد، كشته شدند.

"ابن اثير " مي‎نويسد كه پس از خروج زيد، جماعتي از پيروان وي، نظرش را درباره ابوبكر و عمر جويا شدند كه او در پاسخ گفت: "خداوند آن دو را رحمت كند، من از اهل‎بيت هستم و چيزي جز نيكي درباره آن دو نشنيدم؛ اما ما نسبت به خلافت بيش از همه سزاوارتريم. " آن جماعت پرسيدند: "پس اگر اين دو ظالم نبودند، بنابراين اين‎ها (امويان) نيز ظالم نيستند " كه زيد گفت: "امويان مانند اين دو نيستند؛ اين‎ها (امويان) به ما و شما و به خود ظلم مي‎كنند و من شما را به كتاب خدا و سنت و بر پا داشتن سنت‎ها و از ميان بردن بدعت‎ها دعوت مي‎كنم. "

بنابراين به‎نظر مي‎رسد زيد مي‎خواسته در بحبوبه جهاد ضدبني‎اميه، مسايل اختلافي ديگر مطرح نشود و با بيان تفاوت بني‎اميه و دو خليفه اول قيام خود را عليه امويان توجيه كند. با توجه به اين ديدگاه زيد، پيروان وي اصل جواز خلافت مفضول با وجود افضل را به‎عنوان يك اساس پذيرفتند. (برگفته از "آشنايي با فرق و مذاهب اسلامي " اثر رضا برنجكار.)

عقايد زيديه كه بيشتر گروه‎هاي زيدي هنوز هم به آن اعتقاد دارند، عبارت است از:

1- قيام عليه حاكمان ظالم در هر شرايطي واجب است؛

2- لازم نيست كه امام حتما از علم غيب آگاه باشد؛

3- عصمت لازمه امامت نيست.

پس از كشته شدن زيد بسياري از پيروان وي در سراسر سرزمين‎هاي اسلامي قيام كردند كه بيشتر اين قيام‎ها سركوب شدند.

البته برخي هم توانستند حكومت‎هاي قدرتمندي را تشكيل دهند كه مهمترين آن‎ها حكومت زيدي‎ها در يمن است كه نزديك به هفت قرن ادامه داشت.

از سال چهارصدوچهل‎وچهار هجري قمري تا پانصدونودوچهار، حوثي‎ها وارث اين حكومت هفتصد ساله بودند؛ حكومتي كه بنيانگذار آن "يحيي بن حسين " در سال دويست‎وهشتادوچهار در استان صعده يمن است. يحيي در واقع رهبر فرقه‎ هادويه است.

زيديه داراي سه فرقه اصلي است:

1- جاروديه

مؤسس اين فرقه، ابوالجارود زياد بن منذر معروف به سرحوب است. وي در آغاز از ياران امام‎محمد باقر(ع) بود، اما پس از كشته شدن زيد برادر امام ‎محمدباقر از ايشان جدا شد و به قيام زيد پيوست.

اعتقادات آن‎ها از اين قرار است:

1- پيامبر اسلام به جانشيني و امامت علي، حسن و حسين به نام اشاره نكرده است و اين موضوع را تنها در حد يك توصيف بيان داشته‎اند؛

2- امامت تنها در خاندان فاطمه(س) است و از نسل وي بيرون نمي‎رود؛

3- علي(ع) برترين مسلمانان پس از پيامبر است اما خلافت عمر و ابوبكر و عثمان را نيز بايد پذيرفت چراكه علي با آن‎ها بيعت كرده بود.

2- سليمانيه

مؤسس اين فرقه سليمان بن جريد است و اعتقادات آن‎ها به شرح زير است:

1- علي برترين صحابه پيامبر است؛

2- صحابه در سقيفه و در انتخاب ابوبكر اشتباه كردند، اما چون اين خطا از روي اجتهاد بود، گناه به‎شمار نمي‎رود. براين اساس، آن‎ها اجتهاد و قياس را در تعيين حكم شرعي خاص تعيين جانشيني پيامبر جايز مي‎دانستند؛

3- تبري از عثمان به‎دليل اشتباهاتش در زمينه‎سازي براي سلطه امويان بر امور مسلمانان، لازم است؛

4- هركس كه باعلي جنگ كرده است كافر است (منظور طلحه؛ عايشه و زبير)؛

5- تقيه در هيچ حالتي جايز نيست؛

6- لازم نيست كه امام از نسل حضرت فاطمه باشد بلكه عدالت و شجاعت و توانايي وي و قيام به شمشير كافي است.

3- صالحيه

مؤسس اين فرقه حسين بن صالح است و اعتقادات آن‎ها نيز بدين شرح آمده:

1- علي برترين صحابه است؛

2- علي براي امامت بر ديگران اولويت دارد.

اين سه فرقيه (جاروديه، سليمانيه، صالحيه) از گروه‎هاي اصلي مذهب زيديه به‎شمار مي‎روند.

پس از فروپاشي امپراتوري عثماني، زيديه توانست حكومت در يمن را در دست گيرد و در سال 1964 در برابر ناسيوناليسم افراطي عربي شكست خورد. بدرالدين حوثي رهبر اين گروه از جايگاه ويژه‎اي در بين يمني‎ها برخوردار بود. وي داراي سه فرزند به نام حسين بدرالدين الحوثي، يحيي بدرالدين الحوثي و عبدالملك بدرالدين الحوثي است.

حسين بدرالدين حوثي در حقيقت بنيانگذار جنبش الحوثي است كه در تاريخ هشتم سپتامبر 2004 به‎دست نيروهاي دولتي يمن كشته شد و اكنون برادر وي پسر كوچك شيخ بدرالدين رهبري اين جنبش را بر عهده دارد و تاكنون چندين جنگ را عليه دولت مركزي يمن رهبري كرده است.

شعارهاي مخالفت با آمريكا و اسراييل كه در ميان اين گروه رواج يافت به مخالفت جدي آمريكايي‎ها با آن‎ها انجاميد. از سوي ديگر، اين شعارها به توجيه دولت يمن براي متهم كردن جمهوري اسلامي ايران به دخالت در امور داخلي يمن تبديل شد.

براساس باور گروه‎هاي مختلف زيدي مي‎توان گفت كه تفكر زيديه در برخي اصول مبنايي بر پايه واقع‎گرايي استوار است نه حق‎گرايي. آن‎ها با آن‎كه امامت علي‎بن ابي‎طالب را حق مي‎دانند اما نتيجه سقيفه را به‎عنوان يك امر واقع پذيرفته‎اند